Symmetrie in snijplanken – waar orde de natuurlijke variatie van hout ontmoet
Een snijplank kan een eenvoudig gebruiksvoorwerp zijn. Maar wanneer het hout wordt geselecteerd, gedraaid en samengesteld met oog voor nerf, kleurspel en verhoudingen, wordt het oppervlak ook een compositie.
Symmetrie speelt daarbij een belangrijke rol.
Niet per se als perfecte spiegeling, maar als middel om balans te scheppen tussen de afzonderlijke stukken hout. Dat geldt voor kopshout- én langshoutplanken, ook al komt de symmetrie op verschillende manieren tot uiting.
Symmetrie is meer dan een spiegelbeeld
Symmetrie wordt vaak geassocieerd met twee identieke helften rond een middenas. Maar in kunst, design en geometrie bestaan er meerdere vormen.
Je kunt onder meer werken met spiegelsymmetrie, herhaling, rotatiesymmetrie en een vrijere visuele balans.
Symmetrie wordt al eeuwen gebruikt in kunst, architectuur, textiel, mozaïek en ornamentiek om orde, ritme en samenhang te creëren.
Het Metropolitan Museum of Art beschrijft bijvoorbeeld hoe geometrische vormen in de islamitische kunst worden gecombineerd en herhaald tot complexe patronen, terwijl het MoMA reflectie, rotatie en herhaling als fundamentele compositieprincipes hanteert.
In houtbewerking wordt symmetrie echter nooit helemaal wiskundig.
Hout is een natuurlijk materiaal. Twee stukken kunnen vlak naast elkaar zijn gezaagd en toch verschillen in kleur, nerf en structuur.
Daarom is visuele balans vaak belangrijker dan perfecte symmetrie.
Kopshout – symmetrie als patroon
Bij een kopshoutplank ligt de kopse kant van het hout naar het werkvlak gericht. Het oppervlak wordt zo verdeeld in veel kleinere vlakken, en dat maakt het mogelijk actief met herhaling en patroon te werken.
Bij Rune-Jakobsen Design is dat duidelijk te zien op onder andere WOW en Chefs Board.
Op de kopshoutplank WOW worden de stukken hout gesorteerd en samengesteld zodat kleur en nerf een evenwichtig geheel vormen.
Een markant stuk kan bijvoorbeeld worden beantwoord door een verwant stuk aan de tegenoverliggende kant. Donkere en lichte delen kunnen worden verdeeld, en nerven kunnen zo worden gedraaid dat ze visueel naar het midden van de plank toe of ervan af bewegen.
Het resultaat is geen perfect spiegelbeeld.
Het is eerder een vorm van organische symmetrie, waarbij de delen variëren maar het geheel als samenhangend wordt ervaren.
Hetzelfde principe zie je op Chefs Board, waar het kopshoutpatroon wordt gecombineerd met de overige details van de plank.
De herhaling doet in zekere zin denken aan mozaïek of textiel: van een afstand zie je één patroon. Van dichtbij worden de afzonderlijke vlakken en hun verschillen zichtbaar.
Langshout – symmetrie in lijnen en nerf
Bij een langshoutplank lopen de houtvezels langs het oppervlak van de plank.
Dat geeft een meer doorlopend beeld dan de vele kleine vlakken van kopshout, en symmetrie ontstaat daarom vaker door lange lijnen dan door herhaalde blokken.
Twee staven kunnen bijvoorbeeld aan weerszijden van een middenas worden geplaatst, zodat hun nerven samenwerken.
Een donker gedeelte in notenhout kan worden gecompenseerd door een ander donker deel verder naar de andere kant. Nerven kunnen zo worden gedraaid dat ze naar buiten openen of naar het midden bewegen.
Ook dan hoeft de plank niet perfect gespiegeld te zijn.
Bepalend is dat het oog balans ervaart.
Lees meer over de constructies in ons artikel over kopshout en langshout.
Wanneer asymmetrie balans schept
Symmetrie is ook niet per se het doel op zich.
In kunst en design kan een asymmetrische compositie net zo evenwichtig zijn als een symmetrische. Het verschil is alleen dat het visuele gewicht van de elementen anders is verdeeld.
Dat geldt ook voor een snijplank.
Een markant stuk hout, een kleurovergang of een detail buiten het midden kan karakter geven aan een verder rustige compositie.
Een voorbeeld is onze snijplank Grounded, waarvan de metalen inlays bewust asymmetrisch zijn geplaatst.
Asymmetrie is dus niet per se het tegenovergestelde van balans.
Het kan juist het element zijn dat de compositie interessant maakt.
Twee planken kunnen hetzelfde ontwerp hebben – maar nooit hetzelfde patroon
Als we een snijplank maken, bepalen we maten, verhoudingen, constructie en details.
We kunnen ook bewust met symmetrie en balans werken.
Maar we kunnen niet bepalen hoe het hout precies is gegroeid.
Daarom kunnen twee planken naar exact hetzelfde ontwerp zijn gebouwd en toch een andere nerf, kleur en karakter krijgen.
Voor ons is die variatie niets om te verbergen.
Ze hoort bij het materiaal – en bij het vakmanschap.
Crafted – Not produced.
Bronnen en verder lezen
- The Metropolitan Museum of Art: Geometric Patterns in Islamic Art
- Museum of Modern Art (MoMA): symmetrie, balans en compositie
- Smarthistory: Balance, Symmetry, and Emphasis
- Rune-Jakobsen Design: over onze snijplanken
Lees ook
- Kopshout vs. langshout – welke snijplank moet je kiezen?
- Eiken vs. notenhout – welke houtsoort is het beste voor snijplanken?
- Snijplanken uit onze werkplaats – op bestelling gemaakt
