Een keramisch beeldje is niet zomaar een keramisch beeldje
Een vogel in keramiek kan veel dingen zijn.
Natuurgetrouw of bijna abstract. Kleurrijk of ingetogen. Industrieel gemaakt of met de hand gedecoreerd. Een klein sierobject, een verzamelstuk of een echte sculptuur in de ruimte.
Bij Les Céramiques de Lussan is het uitgangspunt opvallend eenvoudig.
Een parelhoen.
Een kwartel.
Een kipje.
Maar achter de eenvoudige vormen schuilen decennia van werk met verhoudingen, glazuren, kleuren en ambacht – en een keramische traditie die sinds de jaren zeventig in hetzelfde familieatelier wordt voortgezet.
Precies daarom hebben we Les Céramiques de Lussan gekozen voor Rune-Jakobsen Design.
Niet omdat ze de meest gedetailleerde keramische vogel proberen te maken – maar omdat ze bijna alles wat overbodig is hebben weggelaten.
Het verhaal begint met Heidi Caillard
Heidi Caillard werd in 1932 geboren in Bazel, Zwitserland. Van 1949 tot 1954 studeerde ze kunst aan de Kunstgewerbeschule in Bazel en in 1962 vervolgde ze haar opleiding aan de keramiekschool in Lausanne.
In 1968 vestigde ze zich in Blauzac bij Uzès in Zuid-Frankrijk en opende ze een kleine pottenbakkerij met aangrenzende showroom.
In 1971 kochten Heidi en haar man Daniel Caillard een vervallen landgoed in Lussan. Midden in de omvangrijke restauratie verhuisden werkplaats en winkel er in 1974 naartoe.
Dat was het begin van de werkplaats die vandaag bekendstaat als Les Céramiques de Lussan.
De parelhoen begon niet als product
Het bekendste beeldje is zonder twijfel Pintade – de parelhoen.
Het idee ontstond bij Heidi al tijdens haar studie. Tegelijk leefden er echte parelhoenders in haar eigen tuin, en het karakteristieke lijf en verenkleed van de vogel werden het uitgangspunt voor de keramische interpretatie.
Maar de definitieve vorm kwam niet meteen.
Volgens de eigen geschiedenis van de werkplaats vergde de ontwikkeling lange periodes van schetsen, opbouwen, afbreken en opnieuw proberen voordat de verhoudingen de gewenste balans hadden.
Dat is interessant, want op het eerste gezicht lijkt de Pintade bijna vanzelfsprekend.
Een rond lijf.
Een klein kopje.
Een korte nek.
Twee poten.
Maar juist wanneer een vorm zo sterk wordt gereduceerd, worden de verhoudingen doorslaggevend.
Er is heel weinig om een slechte lijn achter te verbergen.
Gestileerd in plaats van natuurgetrouw
Veel keramische dierfiguren proberen vacht, veren, ogen en anatomische details zo natuurgetrouw mogelijk weer te geven.
Les Céramiques de Lussan gaan de tegenovergestelde kant op.
De Pintade is duidelijk een parelhoen, maar probeert niet elk kenmerk van de levende vogel na te bootsen.
Het lijf is gereduceerd tot een rustig volume.
De nek tot een eenvoudige lijn.
De kop tot bijna een grafisch punt.
Het karakteristieke vereneffect ontstaat niet door gemodelleerde veren, maar door de mouchetage van het oppervlak – de gestipte decoratie.
Dat geeft de vogels een bijzonder vermogen om in zeer uiteenlopende interieurs te werken.
Ze zijn figuratief zonder naturalistisch te worden.
Decoratief zonder ornamenteel te worden.
En humoristisch zonder karikaturaal te worden.
De vergelijking met Lladró maakt het verschil duidelijk
Het Spaanse Lladró vertegenwoordigt een heel andere – en zeer indrukwekkende – traditie in keramische beeldkunst.
De beelden van Lladró worden van porselein gemaakt in de werkplaats van het bedrijf in Valencia. De productie omvat uitgebreid modelleren, gieten, handmatige assemblage, handschildering en een palet van enkele duizenden kleuren. Complexe modellen kunnen uit honderden afzonderlijke delen bestaan.
Het is een extreem gedetailleerde benadering.
Lussan doet bijna het tegenovergestelde.
Waar Lladró vaak detail, verhaal en technische complexiteit zoekt, zoekt Lussan het silhouet.
De vogel moet in enkele lijnen herkenbaar zijn.
Geen van beide benaderingen is per se beter.
Ze vertegenwoordigen simpelweg twee heel verschillende ideeën over wat een keramisch beeldje kan zijn.
Handgemaakt betekent niet per se rustiek
De term handgemaakt wordt heel breed gebruikt.
Bij Les Céramiques de Lussan betekent het niet dat elke vogel volledig vanaf nul wordt gemodelleerd zonder enig productiesysteem.
De werkplaats heeft de productie in de loop der jaren zo gestructureerd dat de beeldjes consistent kunnen worden gemaakt en internationaal geleverd.
Toen zoon Adrien Caillard in 1994 het bedrijf overnam, organiseerde en stroomlijnde hij onder meer productie en verpakking.
Maar volgens het bedrijf bleven de handmatige processen die het object zelf direct betreffen, behouden.
Dat is een belangrijk onderscheid.
Ambacht hoeft niet te betekenen dat elk product zonder methode begint.
Het betekent dat de mens nog altijd een doorslaggevende rol heeft in het eindresultaat.
Van rode klei tot voltooide vogel
De werkplaats omschrijft het proces zelf als van de aarde naar het object.
Het uitgangspunt is rode klei, die in de werkplaats wordt omgevormd tot dieren, figuren en verschillende keramische objecten. De productie vindt nog altijd plaats in de werkplaats bij Lussan.
De Pintade, Caille en Poulette van RJD worden in klei gevormd en afgewerkt met glazuur en handdecoratie.
Het is vooral dat laatste deel dat de vogels hun individuele karakter geeft.
Mouchetage – de stippen zijn niet zomaar decoratie
Het natuurlijke verenkleed van de parelhoen zit vol kleine lichte stippen.
Bij Les Céramiques de Lussan wordt dit kenmerk gereduceerd tot de karakteristieke mouchetage.
Kleine stippen worden over de basiskleur aangebracht en vormen het patroon dat een van de meest herkenbare kenmerken van de werkplaats is geworden.
Omdat de decoratie met de hand gebeurt, zijn de stippen nooit helemaal gelijk.
Ze zitten niet op precies dezelfde plek.
Ze hebben niet dezelfde grootte.
En de kleur kan licht variëren van vogel tot vogel.
De maker wijst er daarom zelf op dat productfoto's slechts indicatief zijn: door het handwerk kunnen zowel kleuren als mouchetage variëren.
Dat is niet iets wat je moet proberen weg te selecteren.
Het hoort juist bij het product.
Twee gelijke vogels zijn niet helemaal gelijk
Bij industriële producten is het doel normaal gesproken om variatie te beperken.
Product nummer 5.000 moet eruitzien als product nummer 5.
Bij handgemaakte keramiek kan variatie een kwaliteit zijn.
Twee Pintades in dezelfde maat en kleurcombinatie zullen op elkaar lijken.
Maar zet je ze naast elkaar, dan ontdek je doorgaans kleine verschillen in glazuur, patroon en uitdrukking.
Dat is genoeg om de vogel als een individueel object te ervaren zonder dat de identiteit van het ontwerp verdwijnt.
Het is een balans die we bij Rune-Jakobsen Design waarderen.
Herkenbaar ontwerp – zonder industriële uniformiteit.
Bekijk de Pintade van Les Céramiques de Lussan bij Rune-Jakobsen Design
Kleur verandert het hele beeldje
Een van de sterke punten van de heel eenvoudige vorm is dat kleur een ongewoon grote rol krijgt.
Dezelfde Pintade kan bijna klassiek ogen in een lichte basis met kobaltblauwe mouchetage.
In terracotta met lichte stippen krijgt hij een veel aardser karakter.
Zwart, grijs, bordeaux, groen en blauw kunnen het karakter opnieuw veranderen.
De werkplaats werkt bovendien met zowel traditionele als matte oppervlakken. De maker omschrijft meerdere matte versies als een manier om klassieke kleurcombinaties een eigentijdsere uitstraling te geven.
De vorm verandert niet.
Maar het object wel.
Daarom werken de vogels ook in moderne ruimtes
Het is misschien een van de interessantste eigenschappen van Lussan.
Het verhaal is Frans en landelijk.
Het motief is een vogel van het erf.
Het materiaal is keramiek.
En de productie heeft haar wortels in de jaren zeventig.
Toch kan een Pintade heel natuurlijk op een minimalistisch dressoir, een modern kookeiland of een eenvoudige wandplank staan.
Dat komt naar onze mening in de eerste plaats door de grafische vorm.
Er is weinig decoratieve ruis.
Van een afstand lees je eerst het silhouet.
Dan de kleur.
Pas als je dichterbij komt, ontdek je de variaties in glazuur en mouchetage.
Pintade – het icoon
De Pintade is het beeldje dat meer dan enig ander met Lussan wordt geassocieerd.
Bij Rune-Jakobsen Design is hij er zowel in de klassieke rechtopstaande houding als in een versie waarin de vogel voorover buigt en pikt.
De verschillende hoogtes maken het mogelijk één vogel als los object te gebruiken of meerdere maten te combineren.
Eén grote Pintade kan bijna als een kleine sculptuur werken.
Meerdere samen creëren iets anders.
Dan beginnen ze op een klein koppel te lijken.
Caille – de kleinere kwartel
Caille is de kwartel van de werkplaats en heeft dezelfde gereduceerde vormentaal als de Pintade, maar in een kleiner formaat.
Dat maakt hem makkelijker te plaatsen op kleinere planken, in vensterbanken of samen met andere objecten.
Bij RJD is de Caille er in zowel rechtopstaande als voorovergebogen houding en in verschillende handgedecoreerde kleurcombinaties.
Eén exemplaar werkt als een bescheiden object.
Drie of vijf samen worden bijna een compositie.
En omdat de decoratie van vogel tot vogel verschilt, wordt een groep nooit helemaal uniform.
Bekijk de Caille van Les Céramiques de Lussan
Poulette – nog een interpretatie van dezelfde vormentaal
Poulette is het kipje van de serie.
Ook hier is de anatomie gereduceerd tot enkele herkenbare elementen, terwijl glazuur en handgeschilderde stippen karakter geven.
Bij Rune-Jakobsen Design is de Poulette er in meerdere maten en kleuren, van bescheiden gebroken witte varianten tot donkere of bordeauxrode modellen.
Pintade, Caille en Poulette zijn geen identieke variaties op dezelfde vorm.
Maar ze delen een duidelijke visuele taal.
Dat maakt ze interessant om te combineren.
Bekijk de Poulette van Les Céramiques de Lussan
Les Céramiques de Lussan tegenover Quail Ceramics
Het Britse Quail Ceramics is een ander interessant vergelijkingspunt.
Quail werkt eveneens met handgeschilderde dieren en vogels, maar de benadering is aanzienlijk naturalistischer en vaak functioneel.
Het assortiment omvat onder meer diervormige vazen, kannen, eierdopjes, peper-en-zoutstellen en potten. De producten worden in Groot-Brittannië ontworpen, terwijl het bedrijf voor het bakken en handschilderen samenwerkt met familiebedrijven in Thailand en Sri Lanka.
Quail laat vaak de details en persoonlijkheid van het dier domineren.
Lussan reduceert ze.
Bij Quail kan een haas nog duidelijk op een bepaalde haas lijken.
Bij Lussan nadert de vogel een symbool.
Het is die reductie die de vormentaal van Lussan zo herkenbaar maakt.
Les Céramiques de Lussan tegenover Bordallo Pinheiro
Ook Portugal heeft een lange traditie van keramische dieren.
Het keramische universum van Rafael Bordallo Pinheiro uit Caldas da Rainha zit vol vissen, vogels, kikkers, slangen, insecten, groenten en bloemen.
Hier wordt bewust gewerkt met gemodelleerde reliëfs, oppervlaktestructuur en vaak een bijna overweldigend naturalisme.
Het is keramische vertelkunst.
Lussan is iets anders.
Waar Bordallo een heel keramisch universum kan opbouwen rond bladeren, dieren en texturen, kan de Pintade van Heidi Caillard bijna worden teruggebracht tot één doorlopende curve.
Beide tradities vertrekken vanuit de natuur.
Ze komen op heel verschillende plekken uit.
Beperking kan een kracht zijn
Les Céramiques de Lussan had natuurlijk honderden verschillende dieren kunnen ontwikkelen.
Dat heeft de werkplaats niet gedaan.
Het assortiment is breder dan alleen de drie vogels, maar de Pintade is nog altijd het duidelijke middelpunt van de identiteit van het bedrijf. De officiële winkel biedt vandaag een zeer uitgebreide keuze aan Pintades in verschillende maten, kleurcombinaties en oppervlakken.
Dat is naar onze mening een kracht.
Designidentiteit ontstaat niet per se door voortdurend iets nieuws te verzinnen.
Soms ontstaat ze door met dezelfde vorm door te werken tot die zonder logo herkenbaar is.
Een Pintade van Lussan heeft geen groot merkteken op de zijkant nodig.
Je ziet wat het is.
Van kleine werkplaats tot internationaal bekend ontwerp
Toen Adrien Caillard in 1994 het werk overnam, werden productie en verpakking zo gestructureerd dat de keramisten aan professionele klanten konden leveren.
Deelname aan Maison & Objet in Parijs en jarenlange aandacht in interieur- en designmedia hielpen de kleine werkplaats internationaal bekend te maken.
In 2000 werd de werkplaats met nog eens circa 200 m² uitgebreid.
Maar de productie blijft verbonden aan het atelier bij Lussan, en het bedrijf omschrijft de productie nog altijd als ambachtelijk.
Het is precies de balans tussen herhaling en handwerk die de producten interessant maakt.
Er worden veel Pintades gemaakt.
Maar ze worden niet volledig identiek.
Waarom Les Céramiques de Lussan bij Rune-Jakobsen Design?
Er is uitstekende keramische beeldkunst van veel makers.
Lladró laat zien hoe technisch gedetailleerd en verfijnd handgemaakt porselein kan zijn.
Bordallo Pinheiro toont de expressieve, naturalistische traditie van Portugese figuratieve keramiek.
Quail Ceramics combineert handgeschilderde dieren met humor en functionele gebruiksvoorwerpen.
Les Céramiques de Lussan interesseren ons om een andere reden.
Ze hebben een heel eenvoudig idee genomen en dat decennialang verfijnd.
Het ronde lijf.
Het kleine kopje.
Het karakteristieke silhouet.
De kleur.
En de handgeschilderde mouchetage.
Veel meer is er bijna niet.
Maar meer hoeft er ook niet te zijn.
Het past goed bij onze eigen benadering van producten bij Rune-Jakobsen Design:
Het materiaal moet zichtbaar zijn.
Het ambacht mag voelbaar zijn.
En een object hoeft niet ingewikkeld te zijn om karakter te hebben.
Handgemaakt in Frankrijk. Kleine natuurlijke variaties. Een vorm die op zichzelf een icoon is geworden.
Bekijk de volledige Les Céramiques de Lussan-collectie bij Rune-Jakobsen Design
Bronnen en verder lezen
- Les Céramiques de Lussan – de geschiedenis van de werkplaats, Heidi en Adrien Caillard en de ontwikkeling van de Pintade.
- Les Céramiques de Lussan – officiële beschrijving van de ambachtelijke productie in de werkplaats bij Lussan.
- Les Céramiques de Lussan – productinformatie over handgemaakte Pintades, kleuren, mouchetage en natuurlijke variaties.
- Rune-Jakobsen Design – Pintade, Caille, Poulette en de Les Céramiques de Lussan-collectie.
- Lladró – officiële beschrijving van handgemaakte porseleinproductie, modelleren, gieten, assemblage en handdecoratie in Spanje.
- Quail Ceramics – eigen beschrijving van het bedrijf over ontwerp, handschildering en productie met familiebedrijven in Thailand en Sri Lanka.
- Museu Bordalo Pinheiro – de geschiedenis van de naturalistische, figuratieve keramische traditie van Rafael Bordallo Pinheiro.
Lees ook
- Les Céramiques de Lussan – keramiek uit een Zuid-Frans dorp
- Handgemaakte keramiek: de verschillen tussen steengoed, aardewerk en porselein
- Dorte Visby – Deense keramiek, materialen en ambacht
